ଚାରି-ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ଇଞ୍ଜିନର ଚାରି ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ କ’ଣ?

ଚାରି-ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ଇଞ୍ଜିନର ଚାରି ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ କ’ଣ?

ଏକ ଚାରି-ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ସାଇକେଲ୍ ଇଞ୍ଜିନ୍ ଏହା ଏକ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଦହନ ଇଞ୍ଜିନ ଯାହା ଏକ କାର୍ଯ୍ୟଚକ୍ର ସମାପ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଚାରୋଟି ଭିନ୍ନ ପିଷ୍ଟନ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ (ଇଣ୍ଟେକ୍, କମ୍ପ୍ରେସନ୍, ପାୱାର ଏବଂ ଏକ୍ସଜଷ୍ଟ) ବ୍ୟବହାର କରେ। ପିଷ୍ଟନ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟଚକ୍ର ସମାପ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ସିଲିଣ୍ଡରରେ ଦୁଇଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ସମାପ୍ତ କରେ। ଗୋଟିଏ କାର୍ଯ୍ୟଚକ୍ର ପାଇଁ କ୍ରାଙ୍କଶାଫ୍ଟକୁ ଦୁଇଥର ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରିବାକୁ ପଡିବ, ଅର୍ଥାତ୍ 720°।

ଚାରି-ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ସାଇକେଲ୍ ଇଞ୍ଜିନ୍ ସବୁଠାରୁ ସାଧାରଣ ପ୍ରକାରର ଛୋଟ ଇଞ୍ଜିନ୍ଷ. ଏକ ଚାରି-ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ଇଞ୍ଜିନ୍ ଗୋଟିଏ କାର୍ଯ୍ୟ ଚକ୍ରରେ ପାଞ୍ଚଟି ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ସମାପ୍ତ କରେ, ଯେଉଁଥିରେ ଇନଟେକ୍ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍, କମ୍ପ୍ରେସନ୍ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍, ଇଗ୍ନିସନ୍ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍, ପାୱାର ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ଏବଂ ଏକ୍ସଜଷ୍ଟ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

ଇନଟେକ୍ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍

ଇନ୍ଟେକ୍ ଇଭେଣ୍ଟ ସେହି ସମୟକୁ ବୁଝାଏ ଯେତେବେଳେ ଦହନ ଚାମ୍ବରକୁ ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ବାୟୁ-ଇନ୍ଧନ ମିଶ୍ରଣ ପ୍ରଚଳିତ ହୁଏ। ଏକ ଇନ୍ଟେକ୍ ଇଭେଣ୍ଟ ଘଟେ ଯେତେବେଳେ ପିଷ୍ଟନ୍ ଉପର ଡେଡ୍ ସେଣ୍ଟରରୁ ତଳ ଡେଡ୍ ସେଣ୍ଟରକୁ ଗତି କରେ ଏବଂ ଇନଟେକ୍ ଭଲଭ୍ ଖୋଲିଯାଏ। ପିଷ୍ଟନ୍ ତଳ ଡେଡ୍ ସେଣ୍ଟର ଆଡ଼କୁ ଗତି କରିବା ଫଳରେ ସିଲିଣ୍ଡରରେ ଏକ କମ୍ ଚାପ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଆମ୍ବିଏଣ୍ଟ ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ଚାପ ପିଷ୍ଟନ୍ ଗତି ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା କମ୍ ଚାପ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ଖୋଲା ଇନଟେକ୍ ଭଲଭ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ବାୟୁ-ଇନ୍ଧନ ମିଶ୍ରଣକୁ ସିଲିଣ୍ଡରରେ ପ୍ରବେଶ କରାଏ। ସିଲିଣ୍ଡର ତଳ ଡେଡ୍ ସେଣ୍ଟରଠାରୁ ଟିକିଏ ଅଧିକ ପୂରଣ କରିବାକୁ ଜାରି ରଖେ କାରଣ ବାୟୁ-ଇନ୍ଧନ ମିଶ୍ରଣ ନିଜସ୍ୱ ଜଡ଼ତା ସହିତ ପ୍ରବାହିତ ହେବା ଜାରି ରଖେ ଏବଂ ପିଷ୍ଟନ୍ ଦିଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରେ। BDC ପରେ, ଇନଟେକ୍ ଭଲଭ୍ କିଛି ଡିଗ୍ରୀ କ୍ରାଙ୍କସାଫ୍ଟ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ପାଇଁ ଖୋଲା ରହିଥାଏ। ଇଞ୍ଜିନ୍ ଡିଜାଇନ୍ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ତା'ପରେ ଇନଟେକ୍ ଭଲଭ୍ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ସିଲିଣ୍ଡର ମଧ୍ୟରେ ବାୟୁ-ଇନ୍ଧନ ମିଶ୍ରଣ ସିଲିଣ୍ଡର ମଧ୍ୟରେ ସିଲ୍ ହୋଇଯାଏ।

ସଙ୍କୋଚନ ଷ୍ଟ୍ରୋକସଙ୍କୋଚନ ଷ୍ଟ୍ରୋକ ହେଉଛି ସେହି ସମୟ ଯେତେବେଳେ ସିଲିଣ୍ଡର ମଧ୍ୟରେ ଫସି ରହିଥିବା ବାୟୁ-ଇନ୍ଧନ ମିଶ୍ରଣକୁ ସଙ୍କୁଚିତ କରାଯାଏ। ଦହନ ଚାମ୍ବରକୁ ଚାର୍ଜ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପାଇଁ ସିଲ୍ କରାଯାଇଥାଏ। ଚାର୍ଜ ହେଉଛି ଦହନ ଚାମ୍ବର ଭିତରେ ସଙ୍କୁଚିତ ବାୟୁ-ଇନ୍ଧନ ମିଶ୍ରଣର ପରିମାଣ ଯାହା ଇଗ୍ନିସନ୍ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ବାୟୁ-ଇନ୍ଧନ ମିଶ୍ରଣକୁ ସଙ୍କୋଚନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଇଗ୍ନିସନ୍ ସମୟରେ ଅଧିକ ଶକ୍ତି ନିର୍ଗତ ହୁଏ। ସଙ୍କୋଚନ ପ୍ରଦାନ କରିବା ପାଇଁ ସିଲିଣ୍ଡରକୁ ସିଲ୍ କରାଯାଇଛି ତାହା ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ଇନଟେକ୍ ଏବଂ ଏକ୍ସଜଷ୍ଟ ଭାଲ୍ଭଗୁଡ଼ିକୁ ବନ୍ଦ କରିବାକୁ ପଡିବ। ସଙ୍କୋଚନ ହେଉଛି ଦହନ ଚାମ୍ବରରେ ଚାର୍ଜକୁ ଏକ ବଡ଼ ଆୟତନରୁ ଏକ ଛୋଟ ଆୟତନକୁ ହ୍ରାସ କିମ୍ବା ସଙ୍କୁଚିତ କରିବାର ପ୍ରକ୍ରିୟା। ଚାର୍ଜକୁ ସଙ୍କୋଚନ କରିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଗତି ବଜାୟ ରଖିବାରେ ଫ୍ଲାଇୱାଇଲ୍ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ଯେତେବେଳେ ଏକ ଇଞ୍ଜିନର ପିଷ୍ଟନ ଚାର୍ଜକୁ ସଙ୍କୁଚିତ କରେ, ପିଷ୍ଟନ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିବା ସଙ୍କୋଚନ ବଳରେ ବୃଦ୍ଧି ଫଳରେ ଉତ୍ତାପ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଚାର୍ଜରେ ଥିବା ବାୟୁ-ଇନ୍ଧନ ବାଷ୍ପର ସଙ୍କୋଚନ ଏବଂ ଗରମ ଫଳରେ ଚାର୍ଜ ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ଏବଂ ଇନ୍ଧନ ବାଷ୍ପୀକରଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ଇଗ୍ନିସନ୍ ପରେ ଦ୍ରୁତ ଦହନ (ଇନ୍ଧନ ଅକ୍ସିଡେସନ) ଉତ୍ପାଦନ କରିବା ପାଇଁ ଚାର୍ଜ ତାପମାତ୍ରାରେ ସମାନ ଭାବରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

ଉତ୍ପନ୍ନ ତାପ ଯୋଗୁଁ ଛୋଟ ଇନ୍ଧନ ବୁନ୍ଦା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହେଲେ ଇନ୍ଧନ ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହୁଏ। ଇଗ୍ନିସନ୍ ଶିଖାର ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସୁଥିବା ବୁନ୍ଦାଗୁଡ଼ିକର ବର୍ଦ୍ଧିତ ପୃଷ୍ଠ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ଦହନ ଚାମ୍ବରରେ ଚାର୍ଜର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦହନ ପାଇଁ ଅନୁମତି ଦିଏ। କେବଳ ପେଟ୍ରୋଲ ବାଷ୍ପ ଜଳିବ। ବୁନ୍ଦାଗୁଡ଼ିକର ବର୍ଦ୍ଧିତ ପୃଷ୍ଠ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ପେଟ୍ରୋଲକୁ ତରଳ ରହିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ଅଧିକ ବାଷ୍ପ ମୁକ୍ତ କରିଥାଏ।

ଚାର୍ଜ ହୋଇଥିବା ବାଷ୍ପ ଅଣୁଗୁଡ଼ିକ ଯେତେ ଅଧିକ ସଙ୍କୁଚିତ ହୁଅନ୍ତି, ଦହନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରୁ ସେତେ ଅଧିକ ଶକ୍ତି ମିଳିଥାଏ। ଚାର୍ଜକୁ ସଙ୍କୁଚିତ କରିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଶକ୍ତି ଦହନ ସମୟରେ ଉତ୍ପାଦିତ ବଳ ଲାଭ ଅପେକ୍ଷା ବହୁତ କମ୍। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଏକ ସାଧାରଣ ଛୋଟ ଇଞ୍ଜିନରେ, ଚାର୍ଜକୁ ସଙ୍କୁଚିତ କରିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଶକ୍ତି ଦହନ ସମୟରେ ଉତ୍ପାଦିତ ଶକ୍ତିର କେବଳ ଏକ-ଚତୁର୍ଥାଂଶ।

ଏକ ଇଞ୍ଜିନର ସଙ୍କୋଚନ ଅନୁପାତ ହେଉଛି ଯେତେବେଳେ ପିଷ୍ଟନ ତଳ ଡେଡ୍ ସେଣ୍ଟରରେ ଥାଏ ସେତେବେଳେ ଦହନ ଚାମ୍ବର ଆୟତନ ସହିତ ପିଷ୍ଟନ ଉପର ଡେଡ୍ ସେଣ୍ଟରରେ ଥାଏ ସେତେବେଳେ ଦହନ ଚାମ୍ବର ଆୟତନର ତୁଳନା। ଏହି କ୍ଷେତ୍ର, ଦହନ ଚାମ୍ବରର ଡିଜାଇନ୍ ଏବଂ ଶୈଳୀ ସହିତ ମିଳିତ ହୋଇ, ସଙ୍କୋଚନ ଅନୁପାତ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରେ। ପେଟ୍ରୋଲ୍ ଇଞ୍ଜିନ୍ସାଧାରଣତଃ 6 ରୁ 1 ରୁ 10 ରୁ 1 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଙ୍କୋଚନ ଅନୁପାତ ଥାଏ। ସଙ୍କୋଚନ ଅନୁପାତ ଯେତେ ଅଧିକ ହେବ, ଇଞ୍ଜିନ ସେତେ ଅଧିକ ଇନ୍ଧନ ଦକ୍ଷ ହେବ। ଏକ ଉଚ୍ଚ ସଙ୍କୋଚନ ଅନୁପାତ ସାଧାରଣତଃ ଦହନ ଚାପ କିମ୍ବା ପିଷ୍ଟନ ଉପରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ବଳକୁ ଯଥେଷ୍ଟ ବୃଦ୍ଧି କରେ। ତଥାପି, ଏକ ଉଚ୍ଚ ସଙ୍କୋଚନ ଅନୁପାତ ଇଞ୍ଜିନ ଆରମ୍ଭ କରିବା ପାଇଁ ଅପରେଟରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆବଶ୍ୟକ ପ୍ରୟାସକୁ ବୃଦ୍ଧି କରେ। କିଛି ଛୋଟ ଇଞ୍ଜିନରେ ଏପରି ସିଷ୍ଟମ ଥାଏ ଯାହା ଇଞ୍ଜିନ ଆରମ୍ଭ କରିବା ସମୟରେ ଅପରେଟରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆବଶ୍ୟକ ପ୍ରୟାସକୁ ହ୍ରାସ କରିବା ପାଇଁ ସଙ୍କୋଚନ ଷ୍ଟ୍ରୋକ ସମୟରେ ଚାପକୁ କମ କରିଥାଏ।

ପ୍ରଜ୍ଜ୍ୱଳନ ଘଟଣା ଏକ ପ୍ରଜ୍ଜ୍ୱଳନ (ଜ୍ୱଳନ) ଘଟଣା ଘଟେ ଯେତେବେଳେ ଏକ ଚାର୍ଜ ପ୍ରଜ୍ଜ୍ୱଳିତ ହୁଏ ଏବଂ ତାପଜ ଶକ୍ତି ମୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଅକ୍ସିଡାଇଜ୍ ହୁଏ। ଦହନ ଏକ ଦ୍ରୁତ ଅକ୍ସିଡେଟିଭ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଯେଉଁଥିରେ ଇନ୍ଧନ ରାସାୟନିକ ଭାବରେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ଅମ୍ଳଜାନ ସହିତ ମିଶ୍ରିତ ହୁଏ ଏବଂ ତାପ ଆକାରରେ ଶକ୍ତି ମୁକ୍ତ କରେ।

ସଠିକ୍ ଦହନ ପାଇଁ ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କିନ୍ତୁ ସୀମିତ ସମୟ ଲାଗିଥାଏ ଯେଉଁଥିରେ ଜ୍ୱାଳା ସମଗ୍ର ଦହନ ଚାମ୍ବରରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ। ଯେତେବେଳେ କ୍ରାଙ୍କଶାଫ୍ଟ ଉପର ମୃତ କେନ୍ଦ୍ର ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରାୟ 20° ଘୂରେ ସେତେବେଳେ ସ୍ପାର୍କ ପ୍ଲଗରେ ସ୍ପାର୍କ ଦହନ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଅଗ୍ରଗତି ଶିଖା ସମ୍ମୁଖ ଦ୍ୱାରା ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ଅମ୍ଳଜାନ ଏବଂ ଇନ୍ଧନ ବାଷ୍ପ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ଶିଖା ସମ୍ମୁଖ ହେଉଛି ସୀମା କାନ୍ଥ ଯାହା ଚାର୍ଜକୁ ଦହନ ଉପ-ଉତ୍ପାଦରୁ ପୃଥକ କରେ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚାର୍ଜ ଜଳିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶିଖା ସମ୍ମୁଖ ଦହନ ଚାମ୍ବର ଦେଇ ଗତି କରେ।

ଶକ୍ତି ପ୍ରଘାତ

ପାୱାର ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ହେଉଛି ଇଞ୍ଜିନ୍ ପରିଚାଳନା ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ଯେଉଁଥିରେ ଗରମ ପ୍ରସାରଣକାରୀ ଗ୍ୟାସ୍ ପିଷ୍ଟନ୍ ମୁଣ୍ଡକୁ ସିଲିଣ୍ଡର ମୁଣ୍ଡରୁ ଦୂରେଇ ନେଇଥାଏ। ପିଷ୍ଟନ୍ ବଳ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଗତି କ୍ରାଙ୍କଶାଫ୍ଟରେ ଟର୍କ ପ୍ରୟୋଗ କରିବା ପାଇଁ ସଂଯୋଗକାରୀ ରଡ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରେରିତ ହୁଏ। ପ୍ରୟୋଗ ହୋଇଥିବା ଟର୍କ କ୍ରାଙ୍କଶାଫ୍ଟର ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଆରମ୍ଭ କରେ। ଉତ୍ପାଦିତ ଟର୍କର ପରିମାଣ ପିଷ୍ଟନ୍ ଉପରେ ଚାପ, ପିଷ୍ଟନର ଆକାର ଏବଂ ଇଞ୍ଜିନର ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ। ପାୱାର ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ସମୟରେ, ଉଭୟ ଭଲଭ୍ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ।

ନିର୍ଗମ ଷ୍ଟ୍ରୋକ ଯେତେବେଳେ ନିର୍ଗମ ଗ୍ୟାସଗୁଡ଼ିକୁ ଦହନ ଚାମ୍ବରରୁ ବାହାର କରି ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଏ ସେତେବେଳେ ନିଷ୍କାସନ ଷ୍ଟ୍ରୋକ ହୁଏ। ନିଷ୍କାସନ ଷ୍ଟ୍ରୋକ ହେଉଛି ଶେଷ ଷ୍ଟ୍ରୋକ ଏବଂ ଏହା ସେତେବେଳେ ଘଟେ ଯେତେବେଳେ ନିଷ୍କାସନ ଭଲଭ ଖୋଲିଯାଏ ଏବଂ ଇନଟେକ୍ ଭଲଭ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ। ପିଷ୍ଟନର ଗତି ନିଷ୍କାସନ ଗ୍ୟାସଗୁଡ଼ିକୁ ବାୟୁମଣ୍ଡଳକୁ ବାହାର କରିଦିଏ।

ଯେତେବେଳେ ପାୱାର ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ସମୟରେ ପିଷ୍ଟନ୍ ତଳ ଡେଡ୍ ସେଣ୍ଟରରେ ପହଞ୍ଚିଯାଏ, ଦହନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ଏବଂ ସିଲିଣ୍ଡରଟି ଏକ୍ସହାଷ୍ଟ ଗ୍ୟାସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ। ଏକ୍ସହାଷ୍ଟ ଭାଲ୍ଭ ଖୋଲିଯାଏ, ଏବଂ ଫ୍ଲାଇଭେଇଲ୍ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗତିଶୀଳ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକର ଜଡ଼ତା ପିଷ୍ଟନକୁ ଉପରକୁ ଡେଡ୍ ସେଣ୍ଟରକୁ ଫେରାଇ ଦିଏ, ଯାହା ଫଳରେ ଏକ୍ସହାଷ୍ଟ ଗ୍ୟାସଗୁଡ଼ିକୁ ଖୋଲା ଏକ୍ସହାଷ୍ଟ ଭାଲ୍ଭ ମାଧ୍ୟମରେ ନିର୍ଗତ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଏ। ଏକ୍ସହାଷ୍ଟ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ଶେଷରେ, ପିଷ୍ଟନ୍ ଉପର ଡେଡ୍ ସେଣ୍ଟରରେ ଥାଏ ଏବଂ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟଚକ୍ର ସମାପ୍ତ ହୁଏ।